Զրույցը վարեց
Վարդան Գաբրիէլեան

Պարոն Մարգարեան, թէ՛ Երեւանում, թէ՛ Գիւմրիում եւ թէ՛ օրերս Գորիսում տեղի ունեցան դէպքեր, որոնք կարծես ասում են, որ անիշխանութիւն կայ երկրում: Կարծես Հայաստանում մարդիկ կան, ովքեր իրաւունք ունեն մարդ սպաննելու կամ ծեծելու, եւ դրա համար պատասխան չտալու: Այսօր խնդիր

կայ Հայաստանում պաշտպանուածների եւ անպաշտպան ժողովրդի միջեւ: Եւ որովհետեւ Հայաստանում կայ անպատժելիութիւն, բանը հասաւ նոյնիսկ Հրաչ Մուրադեանի նման մարդու սպանութեանը: Ե՞րբ ի վերջոյ հնարաւոր կը լինի ձերբազատուել այդ արատներից, եւ, եթէ կարելի է, նաեւ մի քանի խօսքով ասէք, թէ մինչեւ ուր է հասել  Հրաչ Մուրադեանի սպանութեան հետ կապուած քննութիւնը:

Սկսեմ վերջից: Հրաչ Մուրադեանի հարցով, որ ցաւալի երեւոյթ էր, իրականացւում է նախաքննութիւն, եւ քանի դեռ դա չի աւարտուել, ոչ ոք չի կարող վերջնական եզրակացութիւն ունենալ: Ասեմ միայն, որ այս պահին կան ձերբակալուածներ, եւ տեղի է ունենում քննութիւն: Հաւանաբար այդ քննութեան գաղտնապահութիւնն է, որ մեզ թոյլ չի տալիս հասկանալու, թէ ի՛նչ է անցնում-դառնում այդ ցաւալի սպանութեան պատմութեան մէջ: Ես ոչինչ չեմ բացառում Հրաչ Մուրադեանի սպանութեան հարցով, բայց նաեւ տրամադրուած չեմ ի սկզբանէ բացասական մօտեցում հանդէս բերել: Սպանութիւնը կարող է զանազան պատճառներ ունենալ: Յամենայն դէպս գիտեմ Հրաչին, որ ո՛չ յանցագործ կեանքին էր մասնակից, ո՛չ էլ յոռի բարքերի եւ սովորութիւնների տէր էր: Նա ազնիւ երիտասարդ էր, ազնիւ մարդ: Յամենայն դէպս, կարծում եմ, պէտք է դեռ մի քիչ էլ սպասենք, տեսնենք՝  ի՛նչ ընթացք կը ստանայ քննութիւնը: Արդէն ասացի՝  կան ձերբակալուածներ, ընթանում է քննութիւն եւ շտապելը ձեռնտու չէ ոչ ոքի:
Ինչ վերաբերում է երկրում անպատժելութեան մթնոլորտին, ասեմ, որ անպատժելիութիւն երկրում իսկապէս կայ: Անպատժելիութիւն՝ հարկերը չվճարելուց մինչեւ քրէական յանցագործութիւններ: Այդ ամէնի մասին դուք համարեա ամէն օր էք լսում: Չգիտեմ՝  ի՛նչ ասել: Քանի դեռ իշխանութիւններն իրենց վերարտադրութեան համար պէտք կ՛ունենան յանցագործ, քրէական ուժին, այս երեւոյթները կը շարունակուեն: Հաւատում եմ, որ եթէ նման           անհրաժեշտութիւն չլինէր, ապա բոլոր յանցագործները կը պատժուէին: Չպատժելու ուրիշ պատճառ չկայ: Չպատժելու առիթը իրենց վերարտադրութեան համար յանցաւոր աշխարհին պարտական լինելն է: Կարծում եմ, որ այդ ճիգը, որով փորձում են ցոյց տալ, որ ինչ-որ բան փոխւում է, որ իրենք այլեւս նախանձախնդիր են, կարող է վերջնական եւ վաւերական դառնալ, երբ մենք ունենանք մի իշխանութիւն, որ ընտրուելու համար կարիք չունենայ այդպիսի տարրերի: Բայց դա չի նշանակում, որ այդ ժամանակ Հայաստանում այլեւս յանցագործութիւններ չեն լինի: Պարզապէս այդ ժամանակ ոճրագործները չեն մնայ ազատութեան մէջ:

Պարոն Մարգարեան, Ցեղասպանութեան 100-ամեակի մասին մենք դեռ շատ առիթներ կ՛ունենանք խօսելու, բայց  նախ  հասկանանք, թէ մենք ի՛նչ ենք ուզում ցոյց տալ, կատարել, նշել 100-ամեակի առիթով: 100-ամեակի հետ կապ- ւած հայ ժողովրդի հիմնական մտահոգութիւնը ո՞րն է, ըստ ձեզ:

Այս հարիւրամեակում, կարելի է ասել, մենք Հայոց Ցեղասպանութեան համաշխարհային ճանաչման հարցում բաւականին մեծ նուաճումներ ենք ունեցել: Մենք այսօր կարող ենք խոստովանել, որ Ցեղասպանութեան հարցը միջազգային մակարդակի հարց է, միջպետական յարաբերութիւնների վրայ ազդող   հարց է, հայ ժողովրդին ճանաչելու միջոց է, Թուրքիային ճանաչելու միջոց է: Մենք յաջողել ենք: Մենք յաջողել ենք, որ իբրեւ հայ ժողովուրդ միասնական ենք եղել: Մեր մէջ չի եղել մի հատուած, որ Ցեղասպանութեան հարցի շուրջ ունեցած լինի հարցականներ եւ տարբերուող կարծիք,  տեսակէտ: Հարիւրամեակը այն անկիւնադարձային թուականն է մեզ համար, որից յետոյ մենք պէտք է անցնենք մէկ այլ հանգրուան՝  պահանջատիրութեան հանգրուան, ինչպէս հիմա ասում են՝  Ցեղասպանութեան հետեւանքների վերացման հանգրուան:
Պահանջատիրութիւնը շատ բազմաշերտ հասկացողութիւն է: Օրինակ՝  ես հաւատում եմ, որ մենք մի շատ կարեւոր յաջողութիւն արդէն արձանագրեցինք, երբ մեր երկու վեհափառները հայոց եկեղեցիների եւ եկեղեցապատկան կալուածների վերադարձի պահանջ ներկայացրեցին: Դա մասնակի պահանջատիրութիւն է, բայց այդ հանգրուանը մտնելու առաջին փորձն է:

Մանաւանդ որ Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբը Քոնկրեսում բանաձեւ անցկացրեց նաեւ այդ հարցով:

Այո՛: Հիմա, կարծում եմ, որ մեզ համար շատ կարեւոր է, որ այս հանգրուանը կազմակերպենք իբրեւ համահայկական միացեալ համոզումով                            սկսուող հանգրուան: Մեզ համար դա հիմնականն է: Մենք կարող ենք,  իբրեւ Դաշնակցութիւն, այս հան- գրուանից սկսել եւ առաջ վազել: Բայց մենք նախընտրում ենք բոլորի հետ միասնաբար կազմա- կերպուել եւ բոլորի հետ միասնական քայլերով առաջ գնալ, որպէսզի այս կարեւորագոյն հարցը միջկուսակ- ցական պայքարների առիթ չդարձնենք: Մենք պարտաւոր ենք գնալ ինքնակազմակերպման, որպէսզի կարողանանք արդէն հնչեցուած պահանջը համահայկական  պահանջի վերածել:

Դաշնակցութիւնը մասնակցում է Հայաստանի նախագահի նախագահութեամբ 100-ամեակի միջոցառումների շրջանակում տեղի ունեցող հանդիպումներին եւ քըննարկումներին: Ի՞նչ վիճակ է այդ ոլորտում, արդեօ՞ք մենք ամբողջ ազգով ծրագիր ունենք բան փոխելու մինչեւ 2015 թուականը: Եւ պահանջատիրական առանցքը արդեօք այն հիմնական ուղղութի՞ւնն է, որ տանում են այդ յանձնախմբերը:

Գիտէք՝ մեր երկու վեհափառների համատեղ յայտարարութիւնն անցեալ Ապրիլ 24-ին մի հարց է, որ առաջին անգամ քննարկուել է, մեր 100-ամեակի յանձնախմբի նիստում: Սրանով ես ամէն ինչ ասացի: Կապ չունի հայաստանեան ներքաղաքական պայքարը  հարիւրամեակի այդ պայքարի հետ: Այո՛, մենք կը համագործակցենք բոլորի հետ՝ անկախ մեր գաղափարական, քաղաքական համոզմունքներից, անկախ այնտեղ ներկայացուած քաղաքական կամ հասարակական ուժերի չափից, կշռից, որպիսութիւնից, էութիւնից: Հարիւրամեակի յանձնախումբը դա մի տեղ է, որ միակ ձեւն է, միակ ճանապարհն է՝ իբրեւ համահայկական մէկ ուժ ձեւաւորելու, բիւրեղացնելու մեր մտքերը: Այլ, աւելի մեծ ակնկալիքներ պէտք չէ ունենալ այդ յանձնախմբից: Բայց եթէ նոյնիսկ այսքանը կարողանայ անել այդ յանձնախումբը, մշակի այս նոր հանգրուանի ռազմավարութիւնը, ստեղծի միասնականութիւն, կը կարողանանք ասել, որ արդէն յաջողել է: Յամենայն դէպս այսօր ճիգը դա յաջո- ղեցնել է: Այսօր ճիգը պախարակելը չէ:

Պարոն Մարգարեան, Յունիսի 22-ին Այբ Էֆ. Էմ.ի, Լիոնի եւ Վալանսի հայկական ձայնասփիւռների միջոցով տեղի է ունենալու ռատիոթոն՝  ի նպաստ սուրիահայութեան: Մեր այդ հատուածի վիճակը յայտնի է բոլորիս եւ գիտենք, թէ ի՛նչ ֆիզիքական վտանգների առջեւ են, ի՛նչ խնդիրներ ունեն ապրուստի ու ֆինանսների հետ կապուած, ի՛նչ ընկերային-տնտեսական ու անգամ հոգեբանական խնդիրներ ունեն: Ի՞նչ կարող էք ասել մեր այդ գաղութի ապագայի մասին, ի՞նչ են անում Հայաստանի իշխանութիւններն այդ ուղղութեամբ եւ ի՞նչ է անում Դաշնակցութիւնը:

Սուրիահայութիւնը, այո, յայտնուել է շատ ծանր վիճակում: Կարելի է ասել՝ Սուրիոյ ամբողջ ժողովուրդն է ծանր վիճակի մէջ յայտնուել: Եթէ Սուրիոյ ժողովրդին համայնքային հասկացողութեամբ բաժանենք՝  մեծամասնականներ, փոքրամասնականներ, ազգային ուժեր, կրօնական հատուածներ, կը տեսնենք, որ բոլորն էլ իրենց թիկունքում այնպիսի հզօր միջազգային ուժեր ունեն, որոնք կարող են նրանց անվտանգութիւնը կազմակերպել: Հայութիւնը ո՛չ այդ թիւն ունի, ո՛չ այդ աշխարհագրական առանձնայատկութիւնը եւ ո՛չ էլ միջազգային հզօր ուժ՝ իր թիկունքին: Սուրիահայութիւնը, սեփական ուժերի վրայ յենուած, անպաշտպան, խոցելի վիճակում է: Հասանելի թիրախ՝ բոլորի համար: Այս առումով, սուրիահայութեան վիճակն իրօք դժուար է: Բարեբախտաբար, մինչեւ այս պահը, թէ՛ սուրիահայ ղեկավարների ջանքերի շնորհիւ եւ թէ՛ նաեւ դրսում մեր համակարգուած, մեր մտածուած աշխատանքի շնորհիւ, սուրիահայութիւնը առանձնաբար, իբրեւ սուրիահայութիւն, թիրախ չի դարձել: Բայց ոչ ոք չի կարող երաշխաւորել, որ այսուհետ էլ չի դառնայ: Սա պէտք է հասկանալ եւ ֆիզիքական գոյութեան եւ թէ կենցաղային խնդիրների մակարդակում: Ուտելիք, ապրուստ հասցնել, ջեռուցում ապահովել, դպրոցը, մշակութային կեդրոնները պահպանել, եկեղեցու, այդ մշակութային կեդրոնների ապահովութիւնը, ներքին փոխօգնութեան գործը կազմակերպել՝ այս ամէնը հնարաւորութիւնների անհրաժեշտութիւն է պահանջում: Նոյնիսկ եթէ սուրիահայութիւնը որեւէ ակընկալիք չունենար, մենք, իբրեւ հայութիւն, մեր սուրիահայ եղբայրներին պէտք էր ապացուցէինք, որ իր թիկունքին ենք, իր կողքին, որովհետեւ այդ համայնքը աշխարհից լքուած մի համայնք է այսօր: Շիիներն ունեն կազմակերպուածութիւն ու միջազգային հովանաւորութիւն, սիւննիներն ունեն, քրտերն ունեն, բացի մեզնից: Ես կարծում եմ, որ այդ օժանդակութիւնը, որ մենք հասցնում ենք, առաջին հերթին բարոյական նշանակութիւն ունի, նաեւ անպայման նիւթական առումով կարեւորութիւն ունի: Մենք պէտք է օգնենք: Պէտք է ասեմ նաեւ, որ մինչեւ այսօր մեր գնահատականն այն է, որ մենք կարողացել ենք այս հարցում միասնական մնալ: Սկսած Հայաստանի իշխանութիւններից մինչեւ սփիւռքի ամենատարբեր քաղաքական ուժերն ու կազմակերպութիւնները               փորձել են իրենց չափով օգտակար լինել:
Կարծում եմ նաեւ, որ սուրիահայութիւնն այս օրերին ամենամեծ պատգամն է փոխանցել՝  միասնական կեդրոն են սարքել՝ կաթոլիկների, բողոքականների, մեր եկեղեցու հետեւորդների, ՀՕՄ-ի, Բարեգործականի, բոլոր կուսակցութիւնների մասնակցութեամբ միասնական կեդրոն: Եթէ այնտեղ դա կարողացել են անել, մենք էլ դրսում պէտք է կարողանանք անել: Այսինքն, անկախ այն բանից թէ մենք քաղաքական ի՛նչ համոզմունքներ ու հակակրանքներ ունենք, սուրիահայութեան օգնութեան գործը բոլորիս հոգու պարտքն է, մարդկային, ազգային պարտքը եւ պէտք է կարողանանք այս գործի մէջ իսկապէս օգտակար լինել եւ նաեւ, վստահ, որ օգնութիւնն անպայման տեղ է հասնում:
Ասեմ նաեւ, որ այն, ինչ մենք մինչ օրս յաջողել ենք, գուցէ սուրիահայութեան պահանջի նուազագոյնն է, բայց շատ կարեւոր օգնութիւն է եւ պէտք է կարողանանք այն շարունակել:


ՎԵՐՋ