Բացառիկ Հարցազրոյց “Խզում” Շարժանկառի Թուրք Բեմադրիչին Ֆա­թիհ Ա­քը­ն Հետ 

Գեր­մա­նաբ­նակ թուրք բե­մադ­րիչ Ֆա­թիհ Ա­քը­նը Դեկ­տեմ­բեր 2-ին Պո­լսոյ մէջ ներ­կա­յա­ցուց Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան թե­մա­յով նկա­րա­հա­նած իր “The Cut” (Խ­զում) շար­ժան­կա­րը, ո­րուն նա­խա­դիտ­ման ներ­կայ գտնո­ւած են թուրք յայտ­նի բազ­մա­թիւ դե­րա­սան­ներ եւ պո­լսաբ­նակ հայ նշա­նա­ւոր դէմ­քեր, ինչ­պէս օ­րի­նակ աշ­խար­հահռ­չակ լու­սան­կա­րիչ Ա­րա Կիւ­լե­րը:

Ըստ նա­խա­տե­սո­ւա­ծին` շար­ժան­կա­րը Թուր­քիոյ շար­ժանգար-թա­տե­րաս­րահ­նե­րուն մէջ պիտի սկսի ցու­ցադ­րո­ւիլ Դեկտեմբեր 5-էն:
“Խ­զում” շար­ժան­կա­րի սե­նա­րի հե­ղի­նակ­ներն են` բե­մադ­րի­չը եւ Մար­տիկ Մար­տի­նը: Շար­ժան­կա­րը կը պատ­մէ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը վե­րապ­րած հայ մար­դու` Նա­զա­րէթ Մա­նու­կեա­նի մա­սին, որ տա­րի­ներ անց  յան­կար­ծա­կի կ­՛ի­մա­նայ, որ իր զոյգ աղ­ջիկ­նե­րը հնա­րա­ւոր է ողջ մնա­ցած են եւ կը սկսի ա­նոնց փնտռտուք­նե­րը: Մա­նու­կեա­նի դե­րը մարմ­նա­ւո­րած է ալ­ժիր­ցի դե­րա­սան Թա­հար Ռա­հի­մը:
Շար­ժան­կա­րին մէջ նկա­րա­հանուած են Ար­սի­նէ Խան­ջեա­նը, Սի­մոն Աբ­գա­րեա­նը, Ա­քըն Ղա­զին եւ այլք: Անգ­լե­րէ­նով նկա­րա­հա­նո­ւած եւ 138 վայր­կեան տե­ւո­ղու­թիւն ու­նե­ցող շար­ժան­կա­րի նկա­րա­հա­նում­նե­րը տե­ղի ու­նե­ցած են Յոր­դա­նա­նի, Գա­նա­տա­յի, Գեր­մա­նիոյ, Քու­պա­յի եւ Մալ­թա­յի մէջ: Ի­տա­լա­կան, ֆրան­սա­կան,գեր­մա­նա­կան եւ ռու­սա­կան հա­մա­տեղ ար­տադ­րու­թեան այս շար­ժան­կա­րի ար­տադ­րող­նե­րու կազ­մը կը հա­մալ­րեն Ռու­բէն Տիշ­տի­շեա­նը, Քարլ Բաում­կարտ­նե­րը, Ռէյ­նեարդ Պ­րու­նին­կը, Ֆա­պիէն Վո­նիը­րը:
Մինչ թուրք եւ հայ հան­դի­սա­տե­սի հա­մար շար­ժան­կա­րի դահ­լի­ճին մէջ կը ցու­ցադ­րո­ւէր շար­ժան­կա­րը, աշ­խար­հահռ­չակ բե­մադ­րի­չին հետ զրու­ցած է Ermenihaber.am-ի թղթա­կի­ցը:
Զ­րոյ­ցի ըն­թաց­քին Ա­քըն պատ­մած է ­Պո­լսոյ ցու­ցադ­րու­թեան կա­րե­ւո­րու­թեան, շար­ժան­կա­րի թե­մա­յին եւ Թուր­քիոյ մէջ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցի ըն­կալ­ման մա­սին:

Եւ­րո­պա­յի մէջ ցու­ցադ­րո­ւե­լէ ետք շարժան­կա­րը վեր­ջա­պէս Պոլսոյ մէջ է:
Պոլսոյ մէջ ֆիլ­մի ցու­ցադ­րու­մը ին­ծի հա­մար ա­ռանձ­այա­տուկ կա­րե­ւո­րու­թիւն ու­նի:

Ին­չո՞ւ:
Ո­րով­հե­տեւ ես այս ֆիլ­մը թուր­քե­րու հա­մար նկա­րա­հա­նած եմ, որ­պէս­զի դի­տենք, ու­սում­նա­սի­րենք, ճանչ­նանք մեր ան­ցեա­լը:

Կա­րե­լի է ը­սե՞լ, որ շար­ժան­կա­րը Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին է:
Ֆիլ­մը հայ դար­բի­նի մը պատ­մու­թիւնն է, որ ցե­ղաս­պա­նու­թեան ըն­թաց­քին կը կորսնց­նէ իր ըն­տա­նի­քը, ինքն ալ` կ­՛աք­սո­րո­ւի: Ան կը յա­ջո­ղի ողջ մնալ: Տա­րի­ներ անց կ­՛ի­մա­նայ, որ իր աղ­ջիկ­նե­րը ողջ են ու եր­կար ճա­նա­պարհ կ­՛անց­նի զա­նոնք գտնե­լու հա­մար: Ֆիլ­մի պատ­մու­թիւ­նը ա­սի­կա է: Ուս­տի, երբ կ­՛ը­սեմ` ֆիլ­մը ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին չէ, նկա­տի ու­նիմ որ ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին պատ­մե­լու հա­մար պէտք է առ­նո­ւազն 12 ժամ­նոց փաս­տագ­րա­կան ֆիլմ նկա­րա­հա­նել: Իմ ֆիլ­միս մէջ ցե­ղաս­պա­նու­թեան թե­ման կը ծա­ռա­յէ իբ­րեւ ”Background”: Սա­կայն ֆիլ­մին մէջ ար­ծար­ծո­ւող թե­ման ա­կա­մայ կը տա­նի դէ­պի ցե­ղաս­պա­նու­թիւն:

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցով ե՞րբ սկսած էք հե­տաքրք­րո­ւիլ:
Ե­րի­տա­սար­դու­թեանս տա­րի­նե­րուն: Երբ 18-20 տա­րե­կան էի, ի­մա­ցայ, որ նման բան ե­ղած է: Յե­տոյ սկսայ ու­սում­նա­սի­րել: Կը կար­դա­յի ձեռքս ան­ցած ա­մէն բան, ինչ որ կը վե­րա­բե­րէր այդ թե­մա­յին, ըլ­լայ գիրք, փաս­տա­թուղթ կամ թէ պատ­մու­թիւն: Ի դէպ, բա­ւա­կան շատ չհրա­պա­րա­կո­ւած պատ­մու­թիւն­ներ կան, կա­րե­ւոր պատ­մու­թիւն­ներ: Պէտք է բո­լո­րը ի­մա­նան ա­նոնց մա­սին:

Ըստ ձե­զի` թուրք հան­րու­թիւ­նը պատ­րա՞ստ է այս ֆիլ­մին:
Դուք տե­սաք, թէ ինչ բազ­մու­թիւն հա­ւա­քո­ւած է:

Կը սպա­սէի՞ք նման ար­ձա­գան­գի:
Յոյս ու­նէի, որ այս­պէս կ­՛ըլ­լայ: Հի­մա Թուր­քիոյ հան­րու­թիւ­նը փո­խո­ւած է: Քա­նի մը տա­րի ա­ռաջ “­Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն” ար­տա­յայ­տու­թիւ­նը ա­զա­տօ­րէն չէիր կրնար ը­սել: Իսկ այ­սօր նոյ­նիսկ թեր­թե­րուն մէջ կը գրեն: Իմ կար­ծի­քով ա­տի­կա կա­րե­ւոր յա­ռաջ­խա­ցա­ղում է:Այդ բա­ռէն պէտք չէ վախ­նալ: Ու բա­ցի այդ ես այս­պէս կը կար­ծեմ. “­Դուն չես ըն­դու­նիր ա­տի­կա, մի ըն­դու­նիր, ես քե­զի չեմ հա­մո­զեր, բայց ին­ծի ար­տա­յայ­տո­ւե­լու ա­զա­տու­թիւն տուր”:

Ու­նի՞ք այդ ա­զա­տու­թիւ­նը: Հար­ցազ­րոյց­նե­րէն մէ­կուն մէջ ը­սած էիք` “ա­րո­ւես­տի հա­մար ար­ժէ մեռ­նիլ”: Ս­պառ­նա­լիք­ներ կը ստա­նա՞ք:
Սկզբ­նա­կան շրջա­նին, ա­յո, կը ստա­նա­յի, իսկ հի­մա լուրջ բան չկայ: Միայն թէ մեր­ձա­ւոր շրջա­պատս` ծնող­ներս, ըն­կեր­ներս, շա­րու­նա­կ կ­՛ան­հանգս­տա­նան ին­ծի հա­մար, իսկ ա­տի­կա ին­ծի լա­րո­ւա­ծու­թեան մէջ կը ձգէ: Բայց այդ լա­րո­ւա­ծու­թիւնն ալ վե­րահսկե­լի է:

Ըստ ձե­զի` շար­ժան­կա­րը Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման գոր­ծին իր ներ­դրու­մը կ’ու­նե­նա՞յ:
Աս­տո­ւած տայ, որ ու­նե­նայ: Նոյ­նիսկ ե­թէ ֆիլ­մը քիչ մար­դու սրտին հաս­նի, միեւ­նոյն է, ամ­բողջ մարդ­կու­թեան հա­մար դրա­կան քայլ կ­՛ըլ­լայ:­Պէտք է մեր «ե­րէ­կը” ի­մա­նանք, որ այ­սօր կա­րո­ղա­նանք ա­ռաջ եր­թանք: Բայց շատ մարդ չի ցան­կա­նար տե­ղե­կա­նալ իր ան­ցեա­լին մա­սին:

Շար­ժան­կա­րը Հա­յաս­տա­նի մէջ ցու­ցադ­րե­լու ծրա­գիր­ներ ու­նի՞ք:
Հա­յաս­տա­նէն ես այս տա­րի ցու­ցադ­րե­լու հրա­ւէր ստա­ցայ, սա­կայն վե­նե­տի­կեան փա­ռա­տօ­նին մաս­նակ­ցե­լու պատ­ճա­ռով չհաս­ցու­ցի:Աս­տու­ծոյ յա­ջո­ղու­թեամբ 2015-ին պի­տի քու­ցադ­րո­ւի: Կը ցան­կա­նամ ֆիլ­մը ան­պայ­ման տա­նիլ Ե­րե­ւան եւ հասցը­նել հայ հան­դի­սա­տե­սին:

Շար­ժան­կա­րը կը պա­րու­նա­կէ հա­յե­րու նկատ­մամբ գոր­ծադ­րուած դա­ժա­նու­թիւն­նե­րու սար­սա­փե­լի տե­սա­րան­ներ: Գու­ցէ՞ ա­նոնք ա­ւելց­նեն հայ հան­դի­սա­տե­սի զայ­րոյ­թը: Ի՞նչ կ’ը­սէք հայ հան­դի­սա­տե­սին:
Ա­սի­կա ցա­ւոտ պատ­մու­թիւն է, բայց մեր հա­մա­տեղ պատ­մու­թիւնն է: Այն փաս­տը, որ ֆիլ­մը նկա­րա­հա­նո­ւած է թուրք բե­մադ­րի­չի մը կող­մէ, հա­ւա­նա­բար հա­յե­րու մօտ ո­րոշ չա­փով հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թիւն յա­ռա­ջաց­նէ: Ս­փիւռ­քի մէջ ին­ծի հան­դի­պած հա­յե­րը նախ կը զար­մա­նա­յին, որ ֆիլ­մի բե­մադ­րի­չը թուրք է, ա­պա կ­՛ը­սէին, որ շա­տոնց կը սպա­սէին նման բա­նի: Ե­ղան դէպ­քեր, երբ ֆիլ­մի նկա­րա­հան­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն մէջ ո­րոշ հա­յեր հրա­ժա­րե­ցան ին­ծի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լէ` ի­մա­նա­լով, որ թուրք եմ: Ի հար­կէ բո­լո­րը չէ, մե­ծա­մաս­նու­թիւնն ալ չէ, բայց ե­ղան այդ­պի­սի մար­դիկ: Ա­տի­կա ին­ծի հա­մար ցա­ւա­լի էր: Հա­յե­րը պի­տի ի­մա­նան, որ մեզ­մէ ոչ բո­լո­րը կը ժխտեն ե­ղե­լու­թիւ­նը: Ա­մէն հա­սա­րա­կու­թեան մէջ ալ կան եւ լաւ, եւ վատ մար­դիկ: Յոյս ու­նիմ, որ ֆիլ­մը հա­յե­րու մօտ թուր­քե­րու նկատ­մամբ դրա­կան տրա­մադրուա­ծու­թիւն ստեղ­ծէ:

Յ. գ. Հար­ցազ­րոյ­ցէն ետք, պատ­մե­լով Հա­յաս­տան կա­տա­րած իր այ­ցէն, թուրք բե­մադ­րի­չը ը­սաւ. “Իմ կեան­քիս շատ կա­րե­ւոր օ­րե­րը  ե­ղած են, բայց ես եր­բեք չեմ մոռ­նար այն օ­րը, երբ Ծի­ծեռ­նա­կա­բերդ գա­ցի”: