Հայ-ատրպէյճանական սահմանին եւ Արցախի հետ սահմանի լարուածութեան մասին Tert.am-ը զրուցած է Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսեանի հետ: Սրբազանը գերազանց գնահատած է հայ երիտասարդներու զինուորական պատրաստուածութիւնը՝ մէջբերելով վերջին օրերուն ՀՀ հակայարձակողական գործողութիւններուն իբրեւ արդիւնք հակառակորդի կորուստներուն թիւը:

Ինչ կը վերաբերի տարէց, փորձառու կամաւորներուն, սրբազանի տեղեկութիւններով՝ մեծ խումբ մը նոյնիսկ նեղացած է, թէ ինչու իրենք եւս չեն ուղարկուած: Հոգեւորականը կը կարծէ, որ մեր առաքելութիւնը սահմանները ամուր պահելն է. ով ինչ կը խօսի, ինչ վերլուծութիւն կ’ընէ, էական չէ, իսկ ատիկա 90, 92 թուականներուն մեր ժողովուրդը աւելի ծանր պայմաններու մէջ կրցած է ընել:

Սրբազա՛ն, Արցախի մէջ հայ-ատրպէյճանական այս խիստ լարուած իրավիճակին ի՞նչ տրամադրութիւններ կ’իշխեն:

Նորմալ, առօրեական, եւ մենք հրաւիրել ենք կամաւորներին՝ տարէց, փորձառու տղաներ, որ գնան մասնակցեն: 50 հոգի պիտի ուղարկէինք, բայց 20 հոգի մենակ մի շրջանից եկել են, 200 հոգի նեղացել են, թէ ինչու մեզ չէք ուղարկել: Մենք էդքան տեղ չունենք իրենց նշանակելու, մարդիկ վիրաւորուել են (ծիծաղում է)՝ մենք էլ ենք ուզում: Սա լաւ բան է, լաւ նշան է: Իսկ երէկ ցերեկը պատարագից յետոյ մի կին՝ երեւի մի 47-48 տարեկան, հրամանատարներից մէկին ասում է՝ «ես էլ եմ գալիս, ինչո՞ւ չէք ինձ տանում»: Կին:

Ի՞նչ գործողութիւններու կ’ուզեն մասնակցիլ, յստակ:

Պաշտպանական գործողութիւնների:

Հայ-ատրպէյճանական գիծի երկայնքով, Ատրպէյճան-Արցախ սահմանին ամէն օր յարձակումներ են, եւ հակառակորդն ու հայկական կողմը կ’ունենան զոհեր եւ վիրաւորներ: Ինչպէ՞ս կը գնահատէիք մեր 18-20 տարեկան տղաներու զինուորական պատրաստուածութիւնը:

Գերազանց: Սրա մասին խօսում են արդիւնքները՝ այս երկու շաբաթուայ Ատրպէյճանի ագրեսիւ գործողութիւնների հետեւանքով: Ուղղակի գերազանց են պահում մեր երիտասարդները: Իրենք անընդհատ յարձակւում են եւ նուազագոյն տուեալներով՝ ունեն մինիմում 36 զոհ եւ 70 վիրաւոր՝ չգիտեմ՝ դրանցից որքան են ողջ մնացել:

Նաեւ այսպիսի խօսակցութիւններ կայի՝ տեսական բանավէճի մակարդակով, որ մեր ազատամարտիկները՝ անտեսուած, հաշմանդամ, անփող, անդեղ, քաղցած, արդեօ՞ք 2-րդ անգամ կ’երթան:

Մի բան ասեմ՝ այս անգամ բոլորն են գնալու, շատ-շատերն են գնալու կռիւ, դուք դրսի խաղերին մի նայէք, հա՞, մի քանի հոգու կամ տարբեր օտար խաղերի: Դուք ընդհանուր ժողովրդի տրամադրութեանը նայէք: Մենք պաշտպանում ենք մեր հայրենիքը, մեր երկիրը՝ վերջ: Եւ պաշտպանելու ենք լաւագոյն ձեւով:

Լաւ, իսկ ի՞նչը կը համարէք պատերազմական գործողութիւններու թէժացման պատճառ:

Պատերազմ չկայ, կան ակտիւ ռազմական գործողութիւններ, որ սադրանքով Ատրպէյճանն է սկսել եւ երկու պատճառ ունի Ատրպէյճանը: Առաջին. ինքը յատուկ ծառայութեան… ոնց ասեմ՝ մէկ-երկու փոքրիկ զօրամասեր է պատրաստել՝ Թուրքիայի ինստրուկտորների, մարզիչների հովանու ներքոյ: Հիմա որոշել են ցոյց տալ, թէ ինչի են իրենք արժանի: Այն, որ ձախողում են իրենք: Սա մէկ: Երկրորդ՝ ինչու են սկսել այս գործողութիւները. ոգեւորուել են, որ արեւելեան Ուկրաինայում Ուքրաինայի իշխանութիւնը արգելուած զէնք է օգտագործում, իրենք էլ որոշում են ստուգել Արեւմուտքի ռէակցիան: Սա է: Սա իմ տրամաբանութիւնն է:
Բայց քանի որ ձախողեցին էս երկու շաբաթուայ մէջ, հիմա լացուկոծ են դրել, որ «իրենք պէտք է պատասխան տան զոհուած ադրբեջանցիների արեան համար»: Բայց իրենք են գալիս:

Կայ նաեւ վարկած, որ սահմանին թէժացումը կը դրդուի Ռուսաստանի կողմէ:

Ես, կը ներէք, նրան, որ Ռուսաստանը դրդի դրան, մի քիչ չեմ հաւատում: Աւելին՝ դա բացառում եմ: Ես, յիշեցնեմ, երկու պատճառ նշեցի՝ ստուգում են իրենց յատուկ զօրամասերի պատրաստուածութեան աստիճանը, եւ Արեւմուտքի ռէակցիան:

Մինսկի խումբի համանախագահող երկիրները կրկին անհասցէ յայտարարութիւն մը ըրին՝ դատապարտելով սահմանին հրադադարի խախտումները: Ի՞նչ պէտք է, ըստ ձեզի, Երեւանն ու Ստեփանակերտը միջնորդներուն ըսեն:

Մինսկի խումբը միշտ աշխատել է բալանս պահել, չեն ուզում մէկ կողմը բռնել, սրան մեղադրել կամ նրան մեղադրել: Դա Մինսկի խմբի ձեռագիրն է, եւ մենք չպէտք է նեղանանք իրենցից, որովհետեւ իրենք չեն ուզում էլ աւելի սրել՝ սրան կամ նրան մեղադրելով:
Բայց մեր գործն այն է, որ մենք պէտք է ամուր պահպանենք մեր սահմանները, ինչը մեր 18-20 տարեկան տղաներն ուղղակի գերազանց են կատարում: Սահմանները ամուր պահել եւ վերջ. ո՞վ ինչ կը խօսի, ինչ վերլուծութիւն կ’անի, մենք մեր սրբազան պարտականութիւնը պիտի կատարենք: Դա է մեր անելիքը, դա է մեր առաքելութիւնը:

Հայաստանի մէջ ԱՄՆ դեսպանատունը իր քաղաքացիներուն կոչ ուղղած է չայցելել Տաւուշի մարզ: Փաստօրէն կայ համարժէք գնահատական, որ այնտեղ վտանգաւոր է, որ այնտեղ կը կրակեն:

Տաւուշի մարզում, գիտենք, անընդհատ կրակում են, արդէն 20 տարի: Հիմա աւելի ակտիւ են սկսել կրակել, եւ բնական է, որ բոլոր երկրների դեսպանութիւնները պիտի ասեն, որ մի գնացէք այնտեղ, որտեղ ակտիւ կրակոցներ են, որ չգնան ու չզոհուեն: Սա շատ նորմալ, հասկանալի, բնական բան է:

Այս պայմաններուն ղարաբաղեան բանակցութիւններու գործընթաց կը պատկերացնէ՞ք:

Դէ ես որքան գիտեմ՝ Փութինը, Իլհամ Ալիեւը եւ Սերժ Սարգսեանը մի քանի օր յետոյ պիտի հանդիպեն:

Հայաստանը, Սփիւռքը, Արցախը, այս դժուարագոյն ընկերային-տնտեսական վիճակի եւ արտագաղթի պայմաններուն, ըստ ձեզի, ունի՞ն հաւաքուելու, զօրանալու ներուժ:

90, 92 թուականներին մեր ժողովուրդն աւելի ծանր պայմաններում էր ապրում՝ երկրաշարժ, փախստականներ, բլոկադա: Բայց կարողացանք յաղթանակ ձեռք բերել: Մեր երաշխիքը մեր միաբանութիւնն է: Կամքը հաւաքել, միաբանուել եւ մեր հարցը վերջնական լուծել: Սա մեզանից է կախուած, ուրիշից չի կախուած ու ո՛չ սոցիալական պայմաններից ու տարբեր կազմակերպութիւնների յայտարարութիւններից:

Իսկ յատկապէս ո՞ր պետութիւնը չի փափաքիր մեր լաւ ըլլալը:
Ուզո՞ւմ էք անունը ասեմ:

Ըսէք:
Ես լաւ էլ տեղեկացուած եմ, որ Սեպտեմբերի 15-ից դրսի ուժերը Հայաստանում պէտք է ակտիւացնեն հակահայկական շարժումներ, խառնաշփոթ անեն Հայաստանում, որ մենք էլ սահմաններում պարտութիւն կրենք: Դա է ծրագիրը, էդ էլ ձեզ ասեմ:

Աշնան , համաձայն քառեակի հնչեցուցած ծրագրերուն, թէժ կը խոստանայ ըլլալ: Հիմա, եթէ կառավարութիւնը չկատարէ ներկայացուած 12 պահանջները, ատիկա պիտի դիտուի դաւաճանութի՞ւն, խառնաշփոթ ստեղծելու փո՞րձ:

Ինձ չի հետաքրքրում՝ իշխանութիւն, ընդդիմութիւն, ինձ հետաքրքրում է մեր ժողովրդի անվտանգութիւնը: Ինձ‘ որպէս սովորական հայի: Մենք պէտք է ապահովենք մեր անվտանգութիւնը, հիմա ժամանակը չէ մէկ ուրիշ հարցերով զբաղուելու: