1921 Հոկտեմբեր 31-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գէորգ Ե. Ապրիլ 24-ի առթիւ հետեւեալ կոնդակը ղրկած էր Պոլսոյ պատրիարք Զաւէն արք.ին.- «Ամայացաւ Մեծն Հայաստան ի բնիկ բնակչացն ի սիրեցեալ զաւակացն մերոց: Մնացորդք կենդանի նահատակացն հասին յանապատն Արաբիոյ եւ ճողոպրեալքն ի սառնամանիսն Սիպերիոյ: Դատարկեցան քաղաք ծաղկեալք, աւերեցան շէն աւանք բարելից դեղօրայք, լռեցին ձայնք երգոց աստուածապաշտութեան եւ աղօթից եկեղեցեաց սրբոց եւ տաճարաց, հիմն ի վեր տապալեցան կոթողք հրաշակերտք առաքինի եւ հայրենասէր նախնեաց մերոց. «Ձայն հառաչանաց, հեծութեան սրտից, ողբոյն աղաղակի հնչեաց ընդ ոլորտս աշխարհի եւ սակայն քրիստոնեայ եւ մարդասէր պետութիւնք կացին մնացին լուռ եւ անտարբեր հանդէպ այսքանից սոսկալի գազանութեանց: Եւ ես վշտալիս՝ հայեցեալ ընդանցեալ զանցեալսն, ողբամ ի վերայ աւերակացն Հայաստանի իբրեւ Երեմիան ի վերայ աւերակացն Երուսաղէմի. «Զիարդ զատաւ նստաւ մինացեալ երկիրն բազմամարդ եւ եղեւ իբրեւ կին մի այրի լցեալ տրտմութեամբ ի մէջ այլակրօնից»: «Ողբամ ընդ կորուստ պատուական զաւակացն իմոց, սրախողխող եղելոց: Ողբամ ընդ կորուստ ալեզարդ ծերոց թաթաւելոյ ալեօքն ի ճապաղիս արեանց: Ողբամ ընդ կորուստ կուսանաց նազելեայ եւ հարսանց նորահարսից, յորոց բազումք լաւ համարեցին զպատուաւոր մահ, քան ընդ անարգ տառապալից կեանս, անձնասպան լինելով ընդ հուր եւ ընդ ջուր: Ողբամ ընդ ծաղիկ կեանս մատաղերամ մանկանցն, որք իբրեւ զգուշանս հովտաց ներկեցան արեամբ իւրեանց ի ձեռաց բարբարոսաց ընդ մէջս կոտորելով ի ծայրս նիզակաց բարձրացուցանելով եւ զքարամբ հարկախելով: Ընկալցի Տէր զպատարագ այսոքիկս զպարգեւեալսն ի Հայաստան աշխարհէ եւ յիշատակ նոցա օրհնութեամբ եղիցի»: «Ոչ սակաւ աղիտից եւ սոսկմանց եւ թշուառութեանց ականատես եղաք Մեք ցաւօք եւ հեծութեամբ սրտի, ի ներքին թշնամութեանց եւ յեղբայրասպան պատերազմաց, որք միմիայն կորստաբերք եղին վասն հայրենեաց եւ առիթ ոչնչացման եւ թշուառութեան մնացորդաց հայ ժողովրդեան: Յորդորեմ զձեզ զամենեսեանսդ ի սէր ազգի եւ հայրենեաց սթափիլ եւ ի բաց վանել յետ այսու գէթ զկիրս եւ զպայքարս կուսակցականս, զհետ եւ եթ լենելով միայն եւ միայն վերաշինութեան աւերեալ հայրենեաց եւ վերածնութեան անբախտ մնացորդացն մերոց միաբան ոգուով եւ համերաշխութեամբ, քանզի «Զուգութիւն ի մայր բարեաց, անզուգութիւն ծնող չարեաց»:
Վշտալի՝ ԳԷՈՐԳ Ե. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ
Ամենայն Հայոց