­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կին նո­ւի­րո­ւած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի նիս­տին ա­ւար­տէն ետք, ­Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ ­Սերժ ­Սարգ­սեան յանձ­նա­ժո­ղո­վի ան­դամ­նե­րուն եւ ընդ­լայ­նո­ւած նիս­տի մաս­նա­կից­նե­րուն հետ, 29 ­Յու­նո­ւա­րին այ­ցե­

լած է ­Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի յու­շա­հա­մա­լիր, ծաղ­կեպ­սակ զե­տե­ղած ­Հա­յոց ­Մեծ Ե­ղեռ­նի զո­հե­րուն նո­ւի­րո­ւած յու­շար­ձա­նին առ­ջեւ եւ յար­գան­քի տուրք մա­տու­ցած ան­մեղ զո­հե­րու յի­շա­տա­կին: ­Պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի ան­դամ­նե­րը այ­նու­հե­տեւ ծա­նօ­թա­ցած են ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան թան­գա­րան-հիմ­նար­կի նոր ցու­ցադ­րու­թեան նա­խա­պատ­րաստ­ման աշ­խա­տանք­նե­րու ըն­թաց­քին:
­Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի յու­շա­հա­մա­լի­րին մէջ տե­ղի ու­նե­ցած է նաեւ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կին հա­մա­հայ­կա­կան հռչա­կա­գի­րի հրա­պա­րակ­ման ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը:

Հռ­չա­կա­գի­րը 29 ­Յու­նո­ւա­րին միա­ձայ­նու­թեամբ ըն­դու­նո­ւած է ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցին նո­ւի­րո­ւած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի նիս­տին ըն­թաց­քին: ­Փաս­տա­թուղ­թը ըն­թեր­ցած է նա­խա­գահ ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նը եւ ի կա­տա­րումն ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կին նուի­րուած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղով ո­րոշ­ման, հռչա­կա­գի­րի մայր օ­րի­նա­կը ի պահ յանձ­նած է ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան թան­գա­րան-հիմ­նար­կին:

­Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գա­հը նշած է, որ հռչա­կա­գի­րին մէկ օ­րի­նա­կը պի­տի ու­ղար­կո­ւի ՄԱ­Կի Ընդ­հա­նուր քար­տու­ղա­րին, օ­րի­նակ մըն ալ պի­տի յանձ­նո­ւի ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան Ազ­գա­յին ար­խի­ւին:

Հռ­չա­կա­գի­րը նաեւ պի­տի թարգ­մա­նո­ւի եօ­թը լե­զու­նե­րու։

Ս­տո­րեւ՝ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կին ­Հա­մա­հայ­կա­կան Հռ­չա­կա­գի­րին բո­վան­դա­կու­թիւ­նը.

«­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցին նը­ւի­րո­ւած մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վը, հա­մա­խոր­հուրդ սփիւռ­քում գոր­ծող տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին յանձ­նախմ­բե­րի հետ՝

– Ար­տա­յայ­տե­լով հայ ժո­ղովր­դի միաս­նա­կան կամ­քը,

– ­Յե­նո­ւե­լով 1990 թո­ւա­կա­նի Օ­գոս­տո­սի 23ի՝ ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան մա­սին հռչա­կագ­րի եւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ­Սահ­մա­նադ­րու­թեան վրայ,

– Վ­կա­յա­կո­չե­լով ՄԱ­Կի 1948 թո­ւա­կա­նի ­Դեկ­տեմ­բե­րի 10ի՝ ­Մար­դու ի­րա­ւունք­նե­րի հա­մընդ­հա­նուր հռչա­կա­գի­րը, ո­րի հա­մա­ձայն «­Մարդ­կու­թեան ըն­տա­նի­քի բո­լոր ան­դամ­նե­րին յա­տուկ ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թեան եւ հա­ւա­սար ու ա­նօ­տա­րե­լի ի­րա­ւունք­նե­րի ճա­նա­չումն աշ­խար­հի ա­զա­տու­թեան, ար­դա­րու­թեան եւ խա­ղա­ղու­թեան հիմքն է»,
- ­Ղե­կա­վա­րո­ւե­լով ՄԱ­Կի Գլ­խա­ւոր վե­հա­ժո­ղո­վի 1946 թո­ւա­կա­նի ­Դեկ­տեմ­բե­րի 11ի 96 (1) բա­նա­ձե­ւի, 1948 թո­ւա­կա­նի ­Դեկ­տեմ­բե­րի 9ի «­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յան­ցա­գոր­ծու­թիւ­նը կան­խար­գի­լե­լու եւ պատ­ժե­լու մա­սի­նէ ՄԱ­Կի կոն­վեն­ցիա­յի, 1968 թո­ւա­կա­նի ­Նո­յեմ­բե­րի 26ի «­Պա­տե­րազ­մա­կան յան­ցա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի եւ մարդ­կու­թեան դէմ ուղ­ղո­ւած յան­ցա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի նկատ­մամբ վա­ղե­մու­թեան ժամ­կէտ չկի­րա­ռե­լու մա­սին» ՄԱ­Կի կոն­վեն­ցիա­յի, ինչ­պէս նաեւ 1966 թո­ւա­կա­նի ­Դեկ­տեմ­բե­րի 16ի «­Քա­ղա­քա­ցիա­կան եւ քա­ղա­քա­կան ի­րա­ւունք­նե­րի մա­սին» մի­ջազ­գա­յին դաշ­նագ­րի եւ մար­դու ի­րա­ւունք­նե­րի վե­րա­բե­րեալ բո­լոր այլ մի­ջազ­գա­յին ակ­տե­րի հա­մա­պա­տաս­խան սկզբունք­նե­րով եւ դրոյթ­նե­րով,

– ­Հա­շո­ւի առ­նե­լով, որ «­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յան­ցա­գոր­ծու­թիւ­նը կան­խար­գե­լե­լու եւ պատ­ժե­լու մա­սին» կո­նո­ւեն­ցիան ըն­դու­նե­լիս ՄԱ­Կը յա­տուկ կա­րե­ւո­րել է այդ յան­ցա­տե­սա­կի դէմ պայ­քա­րում մի­ջազ­գա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը,

– ­Շեշ­տե­լով ցե­ղաս­պա­նու­թեան յան­ցա­կազ­մում պա­րու­նա­կո­ւող ա­րարք­նե­րի հա­մար ան­պա­տիժ մնա­լու ան­թոյ­լատ­րե­լիու­թիւնն ու այդ յան­ցա­գոր­ծու­թեան վա­ղե­մու­թեան ժամ­կէտ չու­նե­նա­լու հան­գա­ման­քը,

– ­Դա­տա­պար­տե­լով 1894-1923 թո­ւա­կան­նե­րին Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան եւ ­Թուր­քիա­յի տար­բեր վար­չա­կար­գե­րի կող­մից ծրագ­րո­ւած ու հայ ժո­ղովր­դի դէմ շա­րու­նա­կա­բար ի­րա­կա­նա­ցո­ւած ցե­ղաս­պա­նա­կան քայ­լե­րը, հայ­րե­նազր­կու­մը, հա­յու­թեան ոչն­չաց­մանն ուղ­ղո­ւած զան­գո­ւա­ծա­յին կո­տո­րած­նե­րը, էթ­նիկ զտում­նե­րը, հայ­կա­կան ժա­ռան­գու­թեան ոչն­չա­ցու­մը, ինչ­պէս նաեւ ցե­ղաս­պա­նու­թեան ժխտու­մը, պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նից խու­սա­փե­լու, կա­տա­րո­ւած յան­ցա­գոր­ծու­թիւն­ներն ու դրանց հե­տե­ւանք­նե­րը լռու­թեան մատ­նե­լու կամ ար­դա­րաց­նե­լու բո­լոր փոր­ձե­րը՝ որ­պէս յան­ցա­գոր­ծու­թեան շա­րու­նա­կու­թիւն եւ նոր ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու քա­ջա­լե­րանք,

– ­Հա­մա­րե­լով նաեւ 1919-1921 թո­ւա­կան­նե­րին Օս­մա­նեան ռազ­մա­կան ար­տա­կարգ ա­տեան­նե­րի կող­մից «Ի­րա­ւա­կան եւ մարդ­կա­յին օ­րէնք­նե­րի դէմ» այդ ծանր ոճ­րի ուղ­ղու­թեամբ կա­յա­ցո­ւած դա­տավ­ճիռ­նե­րը ե­ղե­լու­թեան ի­րա­ւա­կան գնա­հա­տա­կան,

– Ար­ժե­ւո­րե­լով 1915 թո­ւա­կա­նին մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեան կող­մից Ան­տան­տի պե­տու­թիւն­նե­րի ­Մա­յի­սի 24ի հա­մա­տեղ հռչա­կագ­րով հայ ժո­ղովր­դի դէմ ի­րա­կա­նա­ցո­ւած ծան­րա­գոյն յան­ցա­գոր­ծու­թիւ­նը պատ­մու­թեան մէջ ա­ռա­ջին ան­գամ որ­պէս «­Մարդ­կու­թեան եւ քա­ղա­քակր­թու­թեան դէմ ի­րա­կա­նա­ցո­ւած յան­ցա­գոր­ծու­թիւն» ո­րա­կու­մը եւ օս­մա­նեան իշ­խա­նու­թիւն­նե­րին պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան կան­չե­լու հան­գա­ման­քի շեշ­տադ­րու­մը, ինչ­պէս նաեւ 1920 թո­ւա­կա­նի Օ­գոս­տո­սի 10ի ­Սեւ­րի հաշ­տու­թեան պայ­մա­նագ­րի եւ 1920 թո­ւա­կա­նի ­Նո­յեմ­բե­րի 22ի՝ Ա­մե­րի­կա­յի ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րի ­Նա­խա­գահ ­Վուդ­րօ ­Վիլ­սո­նի Ի­րա­ւա­րար վճռի դե­րը եւ նշա­նա­կու­թիւ­նը ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րի յաղ­թա­հար­ման հար­ցում.

1. Ո­գե­կո­չում է ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մէ­կու­կէս մի­լիոն ան­մեղ զո­հե­րի յի­շա­տա­կը եւ ե­րախ­տա­գի­տու­թեամբ խո­նարհ­ւում կեան­քի ու մարդ­կա­յին ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թեան հա­մար պայ­քար մղած նա­հա­տակ եւ վե­րապ­րած հե­րոս­նե­րի առ­ջեւ:

2. ­Վե­րա­հաս­տա­տում է ­Հա­յաս­տա­նի եւ հայ ժո­ղովր­դի յանձ­նա­ռու­թիւ­նը՝ շա­րու­նա­կե­լու մի­ջազ­գա­յին պայ­քա­րը ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րի կան­խար­գել­ման, ցե­ղաս­պա­նու­թեան են­թար­կո­ւած ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ի­րա­ւունք­նե­րի վե­րա­կանգն­ման եւ պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեան հաս­տատ­ման հա­մար:

3. Շ­նոր­հա­կա­լու­թիւն է յայտ­նում այն պե­տու­թիւն­նե­րին, մի­ջազ­գա­յին, կրօ­նա­կան եւ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րին, ո­րոնք քա­ղա­քա­կան խի­զա­խու­թիւն ու­նե­ցան ճա­նա­չե­լու եւ դա­տա­պար­տե­լու ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը՝ որ­պէս մարդ­կու­թեան դէմ ուղ­ղո­ւած սոս­կա­լի ոճ­րա­գոր­ծու­թիւն, եւ այ­սօր էլ շա­րու­նա­կում են այդ ուղ­ղու­թեամբ ի­րա­ւա­կան քայ­լեր ձեռ­նար­կել, նաեւ կան­խել ժխտո­ղա­կա­նու­թեան վտան­գա­ւոր դրսե­ւո­րում­նե­րը:

4. Ե­րախ­տա­գի­տու­թիւն է յայտ­նում այն ազ­գե­րին, կա­ռոյց­նե­րին եւ ան­հատ­նե­րին, ով­քեր յա­ճախ ի­րենց վտան­գե­լով՝ մար­դա­սի­րա­կան տա­րաբ­նոյթ օգ­նու­թիւն ցու­ցա­բե­րե­ցին, փրկե­ցին լիա­կա­տար ոչն­չաց­ման վտան­գի առ­ջեւ կանգ­նած բազ­մա­թիւ հա­յե­րի, ա­պա­հով եւ խա­ղաղ պայ­ման­ներ ստեղ­ծե­ցին ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նից վե­րապ­րած հա­յու­թեան հա­մար՝ մեծ թափ հա­ղոր­դե­լով որ­բախ­նամ գոր­ծու­նէու­թեա­նը եւ մի­ջազ­գա­յին հա­յա­սի­րա­կան շարժ­մա­նը:

5. ­Դի­մում է ՄԱ­Կի ան­դամ պե­տու­թիւն­նե­րին, մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րին, բա­րի կամ­քի տէր բո­լոր մարդ­կանց՝ ան­կախ ազ­գա­յին եւ կրօ­նա­կան պատ­կա­նե­լու­թիւ­նից, միա­ւո­րել ի­րենց ջան­քե­րը պատ­մա­կան ար­դա­րու­թիւ­նը վե­րա­կանգ­նե­լու եւ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րի յի­շա­տա­կը յար­գե­լու հա­մար:

6. Ար­տա­յայ­տում է ­Հա­յաս­տա­նի եւ հայ ժո­ղովր­դի միաս­նա­կան կամ­քը‘ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան փաս­տի հա­մաշ­խար­հա­յին ճա­նաչ­ման հաս­նե­լու եւ ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րի յաղ­թա­հար­ման հար­ցում, ին­չի հա­մար մշա­կում է ի­րա­ւա­կան պա­հանջ­նե­րի թղթած­րար՝ դի­տե­լով այն ան­հա­տա­կան, հա­մայն­քա­յին եւ հա­մազ­գա­յին ի­րա­ւունք­նե­րի եւ օ­րի­նա­կան շա­հե­րի վե­րա­կանգն­ման գոր­ծըն­թա­ցի մեկ­նարկ:

7. ­Դա­տա­պար­տում է ­Թուր­քիա­յի ­Հան­րա­պե­տու­թեան կող­մից ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ա­պօ­րի­նի շրջա­փա­կու­մը, մի­ջազ­գա­յին հար­թակ­նե­րում ցու­ցա­բե­րո­ւող հա­կա­հայ­կա­կան կե­ցո­ւած­քը եւ միջ­պե­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կար­գա­ւոր­ման հա­մար նա­խա­պայ­ման­նե­րի ա­ռա­ջադ­րու­մը՝ դրանք գնա­հա­տե­լով որ­պէս ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան, ­Մեծ Ե­ղեռ­նի մինչ օրս ան­պա­տիժ մնա­լու հե­տե­ւանք:

8. ­Կոչ է ա­նում ­Թուր­քիա­յի ­Հան­րա­պե­տու­թեա­նը՝ ճա­նա­չել եւ դա­տա­պար­տել Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան կող­մից ի­րա­կա­նա­ցո­ւած ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը եւ մարդ­կու­թեան դէմ ի­րա­գոր­ծո­ւած այդ սոս­կա­լի ոճ­րի զո­հե­րի յի­շա­տա­կը ո­գե­կո­չե­լու մի­ջո­ցով ա­ռե­րե­սո­ւել սե­փա­կան պատ­մու­թեան ու յի­շո­ղու­թեան հետ՝ հրա­ժա­րո­ւե­լով կեղ­ծա­րա­րու­թեան, ան­հեր­քե­լի ի­րո­ղու­թեան ժխտման եւ յա­րա­բե­րա­կա­նաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նից:

Զօ­րակ­ցում է ­Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կու­թեան այն հա­տո­ւա­ծին, ո­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներն այ­սօր ար­դէն հա­մար­ձա­կու­թիւն են դրսե­ւո­րում այդ հար­ցում՝ ի հա­կադ­րու­թիւն իշ­խա­նու­թիւն­նե­րի պաշ­տօ­նա­կան դիր­քո­րոշ­ման:

9. ­Յոյս է յայտ­նում, որ ­Թուր­քիա­յի կող­մից ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը եւ դա­տա­պար­տու­մը կա­րե­ւոր մեկ­նա­կէտ կը դառ­նան հայ եւ թուրք ժո­ղո­վուրդ­նե­րի պատ­մա­կան հաշ­տեց­ման գոր­ծըն­թա­ցի հա­մար:

10. Հ­պար­տու­թեամբ է ար­ձա­նագ­րում, որ ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նից վե­րապ­րած հայ ժո­ղո­վուր­դը վեր­ջին հա­րիւ­րա­մեա­կի ըն­թաց­քում՝

– Դր­սե­ւո­րեց ան­կոտ­րում կամք ու ազ­գա­յին ինք­նա­գի­տակ­ցու­թիւն, վե­րա­կանգ­նեց դա­րեր ա­ռաջ կորց­րած ինք­նիշ­խան պե­տա­կա­նու­թիւ­նը,

– ­Պահ­պա­նեց եւ զար­գաց­րեց ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րը, հա­սաւ ազ­գա­յին մշա­կոյ­թի, գի­տու­թեան եւ կրթու­թեան վե­րածնն­դի՝ ու­րոյն ներդ­րում ու­նե­նա­լով հա­մաշ­խար­հա­յին ժա­ռան­գու­թեան զար­գաց­ման գոր­ծում,

– Ս­տեղ­ծեց ­Հայ­կա­կան Ս­փիւռ­քի հո­գե­ւոր եւ աշ­խար­հիկ կա­ռոյց­նե­րի հզօր եւ ար­դիւ­նա­ւէտ ցանց, ին­չը նպաս­տեց աշ­խար­հաս­փիւռ հայ հա­մայնք­նե­րում հա­յա­պահ­պա­նու­թեան, հա­յի՝ յար­գանք եւ հա­մակ­րանք վա­յե­լող կեր­պա­րի կերտ­մա­նը, հայ ժո­ղովր­դի ար­դար ի­րա­ւունք­նե­րի պաշտ­պա­նու­թեա­նը,

– ­Հա­մազ­գա­յին գոր­ծակ­ցու­թեան եւ հայ­րե­նա­դար­ձու­թեան ըն­դար­ձակ ծրագ­րով հա­մախմ­բեց եւ վերս­տեղ­ծեց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւան­քով վե­րաց­ման վտան­գի առ­ջեւ յայտ­նո­ւած ազ­գա­յին գե­նո­ֆոն­դը,

– Ա­ռա­ջին եւ Երկ­րորդ աշ­խար­հա­մար­տե­րում բե­րեց իր ար­ժա­նի ներդ­րու­մը մի­ջազ­գա­յին անվ­տան­գու­թեան եւ խա­ղա­ղու­թեան հաս­տատ­ման գոր­ծում, փա­ռա­ւոր յաղ­թա­նակ­ներ տա­րաւ ­Սար­դա­րա­պա­տի եւ Ար­ցա­խեան հե­րո­սա­մար­տե­րում:

11. ­Դի­տար­կում է ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցը որ­պէս կա­րե­ւոր հանգ­րո­ւան պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեան հա­մար մղո­ւող պայ­քա­րը «­Յի­շում եմ եւ պա­հան­ջում» կար­գա­խօ­սով շա­րու­նա­կե­լու գոր­ծըն­թա­ցում:

12. ­Կոչ է ա­նում հա­յոր­դի­նե­րի գա­լիք սե­րունդ­նե­րին՝ հայ­րե­նա­սէր, գի­տա­կից եւ ու­սեալ կե­ցո­ւած­քով պաշտ­պան կանգ­նել հայ­րե­նի սրբա­զան ժա­ռան­գու­թեա­նը, ան­նա­հանջ պայ­քա­րով ծա­ռա­յել յա­նուն՝

– Ա­ռա­ւել հզօր հայ­րե­նի­քի՝ ա­զատ եւ ժո­ղովր­դա­վար ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան,

– Ան­կախ Ար­ցա­խի ա­ռա­ջըն­թա­ցի ու զօ­րաց­ման,

– Աշ­խար­հաս­փիւռ հա­յու­թեան գոր­ծուն հա­մախմբ­ման,

– ­Հա­մայն հա­յու­թեան դա­րա­ւոր նո­ւի­րա­կան նպա­տակ­նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման: