Print
Category: Յուշատետր

Նոյեմբեր 29ին, տասը տարի առաջ, Թեսաղոնիկէի մէջ, տեղւոյն Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնադրութեան 100ամեակին նուիրուած հանդիսաշուք տօնակատարութեան ընթացքին, օրուան իր պատգամը փոխանցելէ վայրկեաններ ետք, յանկարծամահ շիջեցաւ եւ հոգին աւանդեց Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ արժէքաւոր ու արժանաւոր նուիրեալներէն՝ Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ Սահակ Արքեպիսկոպոս Այվազեան։

Այդպէ՛ս, շրջապատուած իր այնքան սիրած ու գուրգուրանքով առաջնորդած հօտին զաւակներով, նաեւ՝ հոգեւորական թէ աշխարհական իր հին ու նոր գործակիցներով, Սահակ Արք. Այվազեան անխռով հեռացաւ մեր աշխարհէն։ Ինչպէս իր կենդանութեան եւ անբասիր ծառայութեան ամբողջ տեւողութեան, նոյնպէս եւ յանկարծական իր վախճանումի պահուն, Սահակ Սրբազան միայն բարի, իրատես ու ներողամիտ ժպիտով փակեց աչքերը՝ հայոց ազգին եւ հայրենիքին մինչեւ վերջ շունչ պատգամելով, որ պէտք չէ յուսահատիլ, ընդհակառակն՝ ամենայն հաւատքով պէտք է արձանգանգել հայու հոգիէն բխած ծանօթ երգի այն լաւատեսութեան, թէ «ձախորդ օրերը ձմրան նման կու գան ու կ'երթան»…

Նոյն այդ ոգիով յագեցած էր մանաւա՛նդ իր կարապի երգը՝ սրտի կաթուածի հետեւանքով վախճանումէն վայրկեաններ առաջ Սահակ Սրբազանի արտասանած պատգամաշունչ խօսքը։ Իր հօտին եւ բովանդակ հայ ժողովուրդին ամէնուր արձանագրած նուաճումները, յատկապէս Ազատ ու Անկախ Հայաստանի վերականգնումը ողջունող եւ համազգային ոգեւորման աղբիւր հռչակող ականատեսի վկայութիւն մը եղաւ Սահակ Սրբազանի վերջին խօսքը։ Ինչպէս որ ամբողջ տասնամեակներ շեշտած էր Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ խորաններէն թէ հայ կեանքի հանդիսաւոր բեմերէն իր տուած քարոզներով, հոգելոյս Սրբազանը վերջին անգամուան մը համար բոլորին յորդորեց յառա՛ջ ընթանալ հայու հաւատքով եւ ինքնավստահութեամբ, մինչեւ որ հայոց պանծալի Եռագոյնը ի վերջոյ ծածանի Արարատի կատարին։

Ի վերուստ բանաստեղծական եւ հռետորական շունչով օժտուած, մանաւանդ երաժշտական ձիրքի տէր Սահակ Արք. Այվազեանի համար միայն սրտաբուխ խօսք չէր ամբողջ կեանք մը իմաստաւորած այդ պատգամը։ Շուրջ կէս դարու վրայ տարածուած ազգային-հոգեւորական անձնդիր ծառայութեան եւ հանրանուէր գործունէութեան արգասիքն էր բարութեամբ, ներողամտութեամբ եւ լաւատեսութեամբ աշխարհն ու հայութիւնը ընկալելու Սահակ Սրբազանի կտակը։ Կը բխէր Լուսաւորչի Կանթեղին ոգեղէն լոյսով աչք բացած եւ Կիլիկեան Ս. Աթոռի հայապահպան աւանդներով կազմաւորուած երջանկայիշատակ Սրբազանի Հաւատքի ու Նուիրումի կենսափորձէն։

Աւազանի անունով Յակոբ Այվազեան՝ լուսահոգի Սրբազանը ծնած էր Կիպրոս, 14 Դեկտեմբեր 1929ին, ատանացի ծնողքէ։ Նիկոսիոյ Մելիքեան-Ուզունեան վարժարանին մէջ նախակրթական իր ուսումը ստանալէ ետք, քանի մը տարի յաճախած էր Մելքոնեան երկրորդական վարժարան։ 1947ին, կուսակրօն եկեղեցական դառնալու կոչումով եւ անսալով նոյնպէս կիպրահայ Խորէն Սրբազանի (հետագային Կաթողիկոս՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Ամենայն Հայոց) յորդորներուն, 18ամեայ Յակոբ Այվազեան կþարձանագրուի Անթիլիասի Դպրեվանքի ուսանող։ Դպրեվանքի Ժառանգաւորացի եւ Ընծայարանի բաժինները յաջողութեամբ աւարտելէ ետք, 1953ին աբեղայ կը ձեռնադրուի եւ կը կոչուի Տէր Սահակ՝ ի յիշատակ Կիլիկեան Աթոռի տարագրութեան օրերուն Կաթողիկոս Սահակ Բ. Կաթողիկոս Խապայեանի։

Այնուհետեւ, երաժշտական իր ձիրքն ու հետա- քրքրութիւնները զարգացնելու հեռանկարով՝ Սահակ Աբեղայ հինգ տարի կը հետեւի Լիբանանի Պետական Երաժշտանոցի դասընթացներուն։ Միաժամանակ կրօնի դասաւանդութիւն կը կատարէ «Վահան Թէքէյեան» եւ Ազգային «Սուրբ Նշան» վարժարաններուն մէջ։ Նաեւ կը նշանակուի վարիչ-տնօրէն Կիլիկեան Աթոռի Կիրակնօրեայ վարժարաններուն։ Այս շրջանին Սահակ Աբեղային կը վստահուի երաժշտական ղեկավարութիւնը Կաթողիկոսութեան երկսեռ երգչախումբին, որուն անդամներուն թիւը կը բարձրանայ հարիւրի՝ երիտասարդ եկեղեցականին ջանքերով։ Սահակ Աբեղայի ղեկավարած բարձրորակ այդ երգչախումբը պատմական ելոյթ կ'ունենայ 1956ին, երբ նորընտիր Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի օծման արարողութեան իր մասնակցութիւնը կը բերէ քառաձայն Պատարագի երգեցողութեամբ։

Այսպէ՛ս սկսաւ հոգեւորական ու ազգային ծառայութեան ասպարէզը Սահակ Աբեղային համար, որ 1957ին Կիպրոսի մէջ ստացաւ վարդապետական իր տիտղոսը։ Հազիւ տարի մը ետք, 1958ին, երբ Յունահայոց Ազգային Թեմական Ժողովը պատմական որոշում կայացուց միանալու Կիլիկեան Ս. Աթոռի թեմերուն, Սահակ Վարդապետ ընտրուեցաւ Յունահայոց Թեմակալ Առաջնորդ։ Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի ձեռամբ Եպիսկոպոս ձեռնադրուելէ ետք, Սահակ Սրբազան նոյն տարին իսկ մեկնեցաւ Աթէնք եւ ստանձնեց իրեն վստահուած ծանր պատասխանատուութիւնը։

Երեսուն տարեկանին նման պատասխանատու առաքելութեան կոչուելով եւ, այդ տարիներուն, հայ կեանքը ամբողջապէս փոթորկած միջ-եկեղեցական բուռն պայքարներու մթնոլորտին մէջ գործելով, Սահակ Սրբազան միայն բարութեամբ եւ ներողամտութեամբ, այլեւ եկեղեցականի ու ազգային ծառայողի իր անբասիր վարքով կրնար դիմանալ ընդհանրապէս Կիլիկեան Սուրբ Աթոռին, նաեւ անձնապէս իր դէմ ուղղուած ամէն կարգի վիրաւորանքներուն։

Եւ Սահակ Սրբազան պատուով դուրս եկաւ այդ դառն ու դժուարին փորձութեանց հանգրուանէն։

Առ ի գնահատանք ու քաջալերանք ամբողջ յունահայութեան բացուելու եւ, առանց գաղափարական թէ քաղաքական խտրութեան, բովանդակ գաղութին ազգային-եկեղեցական իրաւունքներուն տէր կանգնելու Սահակ Սրբազանի հետեւողական ճիգերուն ու լայնախոհ մօտեցումներուն, Խորէն Ա. Կաթողիկոս 1964ին Արքութեան տիտղոս շնորհեց յունահայոց թեմակալ առաջնորդին։

Մինչեւ իր կաթուածահար վախճանը, Սահակ Արք. Այվազեան միեւնոյն ինքնահաւատարմութեամբ գործեց՝ Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ եւ հայ ժողովուրդին բոլորանուէր ծառայութիւնը իր գերագոյն կոչումն ու, միաժամանակ, բաւարարութիւնը նկատելով։

Դիմացաւ, չյոգնեցաւ եւ անխոնջ շարունակեց գործել՝ իր սեփական ու կրթիչ օրինակով բոլորին սորվեցնելով, որ մէկ է ու անբաժանելի Հայ Եկեղեցին, իսկ Լուսաւորիչի Կանթեղը հաւասարապէս կը պլպլայ եւ հաւատք ու լոյս կը բաշխէ Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ նուիրապետական Աթոռներուն պատկանող բոլոր եկեղեցիներէն ու խորաններէն։

Իբրեւ այդպիսին, իբրեւ Լուսաւորչի Կանթեղին եւ Կիլիկեան Սուրբ Աթոռին ջերմեռանդ ջահակիրը՝ Սահակ Արք. Այվազեան 45 տարի նուաճեց հայ թէ օտար, հոգեւորական թէ պետական պատասխանատու շրջանակներու յարգանքն ու վստահութիւնը։

Ն.

Զարեհ արք. Ազնաւուրեանի արտասանած խօսքը Սահակ սրբազանի 40-ամեայ ծառայութեան յոբելեանին առիթով

Ով որ լսեր է Սահակ Սրբազանը, ըլլա՛յ իր պատարագը, անսխալ կերպով կրնայ ըսել՝ թէ երաժիշտ մըն է ան: Եւ արդարեւ Սրբազանը երաժիշտ է իր ծնունդով, իր հետաքրքրութիւններով, իր ուսումով, իր կեանքով: Եթէ պատանի տարիքին այդ հետաքրքրութիւնը ինքզինք կ'արտայայտէր տակաւին անմշակ կերպով, հետագային, վարդապետ ձեռնադրութենէն ետք, առիթ եղաւ գէթ չափով մը մշակելու այդ հետաքրքրութիւնը եւ տաղանդը: Ժամանակ մը ուսանեցաւ Լիբանանի Պետական Երաժշտանոցին մէջ, հետեւելով դաշնակի դասերու, եւ երաժշտական տեսական ծանօթութիւնները ամրապնդելով: 1957ի աշնան եկաւ Աթէնք, հմտանալու համար Բիւզանդական երաժշտութեան: Բայց կարճատեւ եղաւ այս ուսանողութիւնը, որուն հարկադրաբար վերջ պիտի դնէր իր առաջնորդական ընտրութիւնը:

Եւ կարելի չէ՛ չխորհիլ այն գերագոյն զոհողութեան մասին, որ Սահակ վարդապետ կատարեց, հնազանդելով Աստուծոյ եւ ժողովուրդին ծառայութեան կոչին, մէկդի դնելով իր ուսումը, որ իր երաժըշ- տական կարողութիւններուն աճումն ու զարգացումը պիտի ըլլար, եւ բացուէր այդ արուեստի մարզէն ներս մեծ հորիզոններու: Բայց Սահակ վարդապետ երաժշտութեան իր սէրը նուիրաբերեց հայ ժողովուրդին եւ հայ եկեղեցւոյ սիրոյ սեղանին, ընտրելով ինքնակիզումը, քան լքումը այն հօտին, որուն վերակացութեան յանձնառութեան լուծը իր վրայ առած էր իր ձեռնադրութեան պահուն:

Թող Աստուած եւ մեր ժողովուրդը ընդունին այդ զոհողութիւնը իբրեւ կամաւոր պատարագ: